Borsa Emri Verirken Uzmanlaşmak: Sadece Al ve Sat Demek Yetmez

Borsada yatırım yapmak, doğru hisseyi seçmekle başlar ancak bu hisseyi "nasıl" aldığınız veya sattığınız, kârlılığınızı ve maliyetinizi doğrudan etkiler. Emir tipleri, işleminizin hangi şartlar altında, ne kadar süreyle ve hangi fiyattan gerçekleşeceğini belirleyen teknik talimatlardır. Piyasada hızın ve fiyatın kontrolünü elinizde tutmak için bu araçları bir profesyonel gibi kullanmalısınız. Yanlış bir emir tipi kullanmak (örneğin; derinliği az olan bir hissede aceleyle "piyasa emri" vermek), beklemediğiniz kadar kötü bir fiyattan işlem yapmanıza neden olabilir. Emirlerin dilini bilen yatırımcı, piyasadaki kargaşadan korunur. Her emir tipi, farklı bir piyasa koşulu için tasarlanmıştır.

Pazarın İki Temel Direği: Limit ve Piyasa Emri Farkı Nedir? Hangi Durumda Kullanılır?

Borsada en çok kullanılan iki emir türü Limit ve Piyasa emirleridir. Limit Emir verdiğinizde fiyata net bir sınır koyarsınız: "Ben bu hisseyi en fazla 100 TL'den alırım veya 110 TL'den aşağı satmam". Fiyat o seviyeye gelmezse işleminiz gerçekleşmez. Sabırlı yatırımcıların ve kurumların tercihidir. Piyasa Emri ise o anki en iyi fiyat neyse ondan işlemin gerçekleşmesidir. "Fiyata bakma, beni hemen ortak yap" demektir. Piyasadan alım emri, çok hızlı işlem yapmanız gereken anlarda kullanılır ancak volatil piyasalarda fiyatın hızla değişebilmesi nedeniyle maliyet riski taşır. Eğer derinlik (tahta) bossa, piyasa emri sizi çok yukarılara sürebilir.

Gelişmiş Stratejiler İçin Şartlı ve Zincir Emirler: Robot Gibi İşlem Yapmak

Borsa, gün boyu ekran başında geçiremeyeceğiniz kadar dinamiktir. Bu yüzden "Stop-Loss" (Zarar Durdur) ve "Kar Al" (Take-Profit) gibi şartlı emir tipleri hayat kurtarıcıdır. Bu emirler ancak fiyat sizin belirlediğiniz bir seviyeye ulaştığında aktif hale gelir. Örneğin; 100 TL'lik bir hissenin 95 TL'ye düşmesi durumunda otomatik satış talimatı vermek, sizi büyük bir çöküşten korur. Ayrıca "Zincir Emir" özelliği ile bir alım emriniz gerçekleştiği anda ona bağlı bir satış emrinin (kar al veya zarar durdur) otomatik olarak sisteme gönderilmesini sağlayabilirsiniz. Bu, disiplinli ticaretin temelidir. Bu yöntemle duyguları tamamen oyundan çıkarıp sadece stratejinizi konuşturursunuz.

Emirlerin Zaman ve Miktar Özellikleri: Profesyonel İnce Ayarlar: Kesenizi Koruyun

Bir emri iletirken sadece fiyatı değil; "zaman" ve "miktar" parametrelerini de yönetmelisiniz:

Günlük Emir: O gün seans kapanana kadar geçerlidir, akşam iptal olur. En sık kullanılan türdür.
İptale Kadar Geçerli (İKG): Siz manuel olarak iptal edene kadar sistemde hazır bekler (aylarca sürebilir). Uygun pusu kurmak için idealdir.
Kalanı İptal Et (KİE): Diyelim ki 1000 lot almak istediniz ama karşı tarafta sadece 400 lot var. 400 lotu alır, kalan 600 lotluk emri siler; böylece fiyatın yukarı sürüklenmesini önlersiniz.
Hemen Uygula ya da İptal Et: Emir anında gerçekleşmezse tamamen sistemden silinir; genellikle büyük hacimli kurumsal işlemlerde görülür.

Kapanış Seansı ve Tek Fiyat İşlem Dönemi: Gün Sonunu Yönetmek

Borsa İstanbul'da 18:00 - 18:05 arası gerçekleşen kapanış seansı, fiyatın tek bir denge noktasından belirlendiği özel bir süreçtir. Bu dönemde verilen emirler "eşleşme bekleyen" emirlerdir ve piyasa fiyatına büyük etki eder. Profesyonel yatırımcılar, gün boyu yaptıkları işlemlerin ortalama maliyetini bu kapanış fiyatına göre ayarlar. Kapanış seansındaki emir yönetimini bilmek, günün sonunda elinizdeki pozisyonun gerçek değerini optimize etmenizi sağlar. Ayrıca karanlık oda olarak tabir edilen bu süreçte yapılan işlemler, ertesi günün açılışı hakkında da ipucu verir. Emir girmek bir sanattır.

Sonuç: Emir Tiplerini Öğrenin, Paranızı Kontrol Altına Alın

Bir yatırımcı için platformun sunduğu özellikleri kullanmamak, bir pilotun uçaktaki göstergeleri takip etmemesi gibidir. Emir tiplerini stratejinize entegre ettiğinizde, piyasanın hareketlerine karşı çok daha hazırlıklı ve soğukkanlı olacaksınız.

Sıkça Sorulan Sorular (Emir Tipleri)

Soru: Verdiğim emri istediğim zaman iptal edebilir miyim?

Cevap: Evet, gerçekleşmemiş tüm emirlerinizi herhangi bir komisyon ödemeden iptal edebilir veya fiyat ve miktarını güncelleyebilirsiniz.

Soru: Akşam seansı için borsa emri verilir mi?

Cevap: Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda akşam seansı yoktur; ancak VİOP (Vadelİ İşlem) tarafında akşam seansı uygulaması mevcuttur.

Soru: Emriniz neden piyasada görünmüyor?

Cevap: Fiyat piyasadan çok uzaksa emriniz "pasif" olarak bekler ve kademelerdeki diğer emirlerin arkasında sırasını sayar.

Soru: Stop-loss emri her zaman çalışır mı?

Cevap: Piyasa çok hızlı düşerse ("gapli açılış" veya tavan-taban durumu) fiyat belirlediğiniz stop seviyesini atlayabilir; bu durumda emir bir sonraki en iyi fiyattan gerçekleşir ama tam o seviyede olmayabilir.

Soru: Kademeleri nasıl görebilirim?

Cevap: Aracı kurumunuzdan "Derinlik Lisansı" satın alarak, hangi fiyatta kaç lot alış/satış beklediğini canlı takip edebilirsiniz.