Borsada emir verirken yalnızca fiyat ve miktar seçilmez; emrin ne kadar süreyle ve hangi gerçekleşme koşuluyla sistemde kalacağı da belirlenir. Bu ayara emir geçerlilik süresi denir. Günlük, Kalanı İptal Et, İptale Kadar Geçerli ve tarihli gibi seçenekler aynı anlama gelmez.
Emir geçerlilik süresi nedir? Bir emrin Borsa İstanbul işlem sisteminde hangi zamana kadar veya hangi gerçekleşme koşulu oluşana kadar aktif kalacağını belirleyen süredir. Pay Piyasasında aksi belirtilmedikçe emirler günlük geçerlidir ve işlem görmeyen bölüm gün sonunda iptal edilir.
Buradaki en önemli uyarı şudur: Normal bir hisse emrinin gerçekleşmeyen kısmı kendiliğinden ertesi güne taşınmaz. “İptale kadar geçerli” ve “tarihli” ifadeleri de Pay Piyasasındaki her hisse için kullanılabilen genel seçenekler değildir.
Emir tipi ile emir geçerlilik süresi arasındaki fark
Emir tipi, fiyatın ve eşleşmenin nasıl çalışacağını anlatır:
-
Limit fiyatlı emir
-
Piyasa emri
-
Piyasadan limite emir
-
Dengeleyici emir
Geçerlilik süresi ise emrin ne zamana kadar veya hangi koşulla sistemde kalacağını açıklar:
-
Günlük
-
Kalanı İptal Et (KİE)
-
İptale Kadar Geçerli (İKG)
-
Tarihli
Örneğin limit fiyatlı bir emir günlük veya uygun koşullarda KİE geçerliliğiyle girilebilir. Piyasa emri ise Pay Piyasasında yalnızca KİE olarak kullanılır. Bu nedenle emir tipi ve süre seçimi birlikte okunmalıdır.
Emir türlerinin fiyat üzerindeki etkisini hisse senedi alırken hangi emir tipi seçilmeli rehberimizde karşılaştırabilirsiniz.
Günlük emir nedir?
Günlük emir, girildiği işlem günü boyunca geçerli olan emirdir. Borsa İstanbul Pay Piyasasındaki bütün pazarlarda aksi belirtilmedikçe girilen her emir günlüktür. Tamamen gerçekleşmezse kalan miktar gün sonunda otomatik olarak iptal edilir.
Günlük limit emir örneği
Saat 11.00’de 30,00 TL fiyatla 1.000 lot limit alış emri verdiğinizi düşünelim:
-
Gün içinde 600 lot gerçekleşirse kalan 400 lot bekler.
-
Seans sonuna kadar kalan 400 lot için uygun satış oluşmazsa bu bölüm iptal edilir.
-
Ertesi işlem gününde aynı 400 lot Borsa emir defterinde beklemeye devam etmez.
Yatırımcı ertesi gün yeniden işlem yapmak istiyorsa yeni emir vermeli veya aracı kurumunun seans dışı talimat hizmetini kullanmalıdır.
Günlük emir ertesi güne kalır mı?
Hayır. Pay Piyasasındaki sıradan günlük emir, gerçekleşmediği veya kısmen gerçekleştiği ölçüde gün sonunda iptal edilir. Bu emir ertesi güne devretmez.
Borsa kapandıktan sonra uygulamada “ertesi gün”, “seans dışı” veya benzeri bir seçenekle talimat oluşturulması farklı bir süreçtir. Bu talimat genellikle aracı kurumun sisteminde bekler ve sonraki işlem gününde Borsa’ya iletilir. Önceki gün Borsa’da gerçekleşmeyen emirle aynı şey değildir.
Adım adım uygulama ve riskler için borsada ertesi güne emir verme rehberimizi okuyabilirsiniz.
Kalanı İptal Et (KİE) emir nedir?
Kalanı İptal Et, emir sisteme girdiği anda karşılanabilen miktarın işlem görmesini, karşılanmayan bölümün otomatik olarak iptal edilmesini sağlayan geçerlilik türüdür.
KİE emir örneği
Bir hissenin en iyi satış kademesinde 50,00 TL’den 300 lot bulunduğunu varsayalım. Yatırımcı 50,00 TL limit fiyatla 1.000 lot KİE alış emri gönderirse:
-
Uygun 300 lot gerçekleşebilir.
-
Kalan 700 lot otomatik iptal edilir.
-
Kalan miktar emir defterinde pasif olarak beklemez.
KİE, “emrin tamamı mutlaka gerçekleşsin” anlamına gelmez. Bir kısmı gerçekleşip kalanı iptal olabilir.
Piyasa emirleri neden KİE’dir?
Piyasa emrinde fiyat yazılmaz. Emir karşı taraftaki uygun fiyatlarla eşleşir. Borsa İstanbul Pay Piyasasında piyasa emirleri yalnızca KİE olarak kullanılabildiği için uygun karşı emir bittiğinde kalan bölüm otomatik iptal edilir.
Bu kural, fiyatsız bir emrin emir defterinde pasif ve belirsiz bir fiyatla beklemesini önler. Piyasa emrinin işleyişini ve fiyat kayması riskini limit fiyatlı emir ve piyasa emri rehberimizde görebilirsiniz.
İptale Kadar Geçerli (İKG) emir nedir?
İptale Kadar Geçerli ifadesi, emrin iptal edilene veya ilgili sürenin sonuna kadar geçerli olmasını anlatır. Fakat Pay Piyasasında İKG, her normal hisse sırasında kullanılabilen sınırsız süreli bir emir değildir.
Borsa İstanbul’un güncel Pay Piyasası kurallarına göre İKG; birincil piyasada, değişken veya sabit fiyatla talep toplama yöntemi kullanılan halka arzların .HE sıralarında, halka arz süresinin sonuna kadar kullanılabilir.
Dolayısıyla yatırım uygulamasında normal bir BIST hissesine “aylarca bekleyecek İKG emir” verilebildiğini varsaymak yanlıştır. Aracı kurumun sunduğu koşullu veya kurumda bekleyen talimat ile doğrudan Borsa emir defterindeki İKG süresi birbirinden ayrılmalıdır.
İKG ile günlük emir arasındaki fark
| Özellik | Günlük emir | İKG emir |
|---|---|---|
| Temel süre | Girildiği işlem günü | İptal veya ilgili özel sürenin sonu |
| Pay Piyasasındaki kullanım | Bütün pazarlarda temel kural | Halka arzların birincil piyasa .HE sıraları |
| Gün sonunda kalan miktar | İptal edilir | Halka arz süresi koşullarına göre kalabilir |
| Normal hisse işlemi için genel kullanım | Evet | Hayır |
Bu tablo Pay Piyasası içindir. VİOP’ta İKG’nin kapsamı farklıdır ve emir, iptal edilmediği veya eşleşmediği durumda sözleşmenin vade sonuna kadar geçerli olabilir.
Tarihli emir nedir?
Tarihli emir, sisteme girilirken son geçerlilik tarihi belirlenen, işlem görene veya iptal edilene kadar bu tarihe dek geçerli kalabilen emir türüdür.
Ancak Borsa İstanbul, Pay Piyasasında mevcut durumda tarihli emir kullanılmadığını açıkça belirtir. Bu nedenle normal hisse işlemlerinde aracı kurum ekranında görülen uzun süreli talimatların doğrudan Borsa’daki tarihli emir olduğu varsayılmamalıdır.
VİOP’ta ise tarihli emir kullanılabilir. Emir, belirtilen tarihe kadar eşleşmez veya iptal edilmezse o tarihin sonunda işlem sistemi tarafından iptal edilir. VİOP ile Pay Piyasasının kuralları birbirine karıştırılmamalıdır.
KİE ile Gerçekleşmezse İptal Et aynı mı?
Hayır. İki koşul arasında önemli fark vardır:
-
Kalanı İptal Et (KİE): Emrin karşılanabilen bölümü gerçekleşir, kalan bölüm iptal edilir.
-
Gerçekleşmezse İptal Et (GİE): Emrin tamamı o anda gerçekleşebiliyorsa işlem olur; tamamı gerçekleşemiyorsa bütün emir iptal edilir.
Pay Piyasasındaki temel geçerlilik listesinde günlük, KİE, İKG ve tarihli süreler yer alır. GİE ise VİOP emir süreleri arasında kullanılan bir koşuldur. Aracı kurum ekranındaki ürünün hisse mi yoksa vadeli işlem sözleşmesi mi olduğunu kontrol edin.
Emir ne zaman otomatik iptal edilir?
Emir aşağıdaki nedenlerle otomatik olarak iptal edilebilir:
-
Günlük geçerlilik süresinin sona ermesi
-
KİE emrinin karşılanmayan bölümünün kalması
-
Piyasa emrinde karşı tarafta uygun emir kalmaması
-
Piyasadan limite emrin hiç işlem görmemesi
-
Tek fiyat bölümünde eşleşme fiyatı oluşmaması
-
Hisse kodu, fiyat adımı veya fiyat limitinin uygun olmaması
-
Aracı kurumun bakiye, risk veya kullanılabilir lot kontrolü
-
Kurumsal işlem ya da Borsa düzenlemesi nedeniyle emirlerin iptali
“İptal edildi” statüsü her zaman yatırımcının manuel iptal verdiği anlamına gelmez. Emir detayındaki iptal nedenini incelemek gerekir.
Emir değişikliği geçerlilik süresini etkiler mi?
Fiyat, miktar veya süre değişikliği emrin sistemdeki önceliğini ve statüsünü etkileyebilir. Özellikle fiyat değişikliği veya miktar artışı, emrin yeni bir zaman önceliği almasına yol açabilir. Kurallar emir türüne ve seans aşamasına göre değişebildiği için değişiklik onay ekranı okunmalıdır.
Bir emri değiştirmeden önce gerçekleşen kısmı kontrol edin. Kısmen gerçekleşmiş emrin toplam miktarını yanlış yorumlamak, planlanandan fazla veya az pozisyon oluşmasına neden olabilir.
Açılış ve kapanışta geçerlilik nasıl çalışır?
Açılış ve kapanış gibi tek fiyat bölümlerinde emirler önce toplanır. Eşleşme aşamasında uygun emirler belirlenen tek fiyattan işleme dönüşür. İşlem görmeyen limit emirler, emir türüne ve ilgili seans kurallarına göre takip eden bölüme aktarılabilir veya süre sonunda iptal edilir.
Piyasa emirleri eşleştirme başlayana kadar bekleyebilir; eşleşmeyen piyasa emirleri sürekli işlem veya takip eden tek fiyat bölümüne aktarılmadan iptal edilir. Piyasadan limite emirlerde de fiyat oluşmaması hâlinde iptal söz konusu olabilir.
Emir durumları nasıl okunmalı?
Aracı kurum ekranında karşılaşabileceğiniz temel durumlar şunlardır:
-
Kurumda bekliyor: Talimat henüz Borsa’ya iletilmemiş olabilir.
-
Borsa’ya iletildi: Emir sisteme ulaşmıştır ancak işlem gerçekleşmemiş olabilir.
-
Bekliyor / pasif: Fiyat veya zaman önceliğine göre sıradadır.
-
Kısmi gerçekleşti: Emrin yalnızca bir bölümü işleme dönüşmüştür.
-
Gerçekleşti: Belirtilen miktar tamamlanmıştır.
-
İptal / red: Emir manuel, otomatik veya kontrol kaynaklı sona ermiştir.
“İletildi” ifadesini “satın aldım” veya “sattım” şeklinde yorumlamayın. Gerçekleşen miktar ve ortalama fiyat ayrı alanlarda kontrol edilmelidir.
En sık yapılan yanlışlar
Günlük emri ertesi güne kalır sanmak
Günlük emrin gerçekleşmeyen kısmı gün sonunda iptal edilir. Ertesi gün yeniden işlem için yeni talimat gerekir.
İKG’yi bütün hisselerde kullanılabilir sanmak
Pay Piyasasında İKG, halka arzların birincil piyasa .HE sıralarıyla sınırlı bir kullanım alanına sahiptir.
KİE emrinin tamamının gerçekleşeceğini düşünmek
KİE kısmi işleme izin verir; yalnızca karşılanan miktar gerçekleşir ve kalan iptal edilir.
Pay Piyasası ile VİOP’u karıştırmak
İKG, tarihli ve GİE gibi sürelerin kapsamı ürüne göre farklıdır. Aynı kısaltma farklı pazarlarda farklı uygulama alanına sahip olabilir.
Aracı kurum talimatını Borsa emri sanmak
Seans dışı veya şartlı talimat önce kurum sisteminde bekleyebilir. Henüz Borsa emir defterinde yer almıyor olabilir.
Sıkça sorulan sorular
Emir geçerlilik süresi ne seçilmeli?
Seçim işlem amacına ve ürünün izin verdiği seçeneklere bağlıdır. Normal Pay Piyasası emirlerinde temel süre günlüktür. KİE, karşılanan kısmın işlem görüp kalanın iptalini sağlar.
Günlük emir saat kaçta iptal olur?
Emir, ilgili işlem gününün ve geçerli seans bölümlerinin sonunda iptal edilir. Kesin ekran zamanı kurumun emir durumunu güncelleme sürecine göre farklı görünebilir.
Gerçekleşmeyen emir ertesi gün devam eder mi?
Normal günlük hisse emri devam etmez. Gerçekleşmeyen bölüm gün sonunda iptal edilir.
KİE emir kısmi gerçekleşir mi?
Evet. Uygun miktar kadar gerçekleşebilir ve kalan bölüm otomatik olarak iptal edilir.
İKG emir normal hisselerde geçerli mi?
Hayır. Pay Piyasasında İKG, talep toplama yöntemiyle yapılan halka arzların birincil piyasa .HE sıralarında kullanılır.
Tarihli emir hisse senedinde kullanılabilir mi?
Borsa İstanbul’un güncel açıklamasına göre Pay Piyasasında tarihli emir mevcut durumda kullanılmamaktadır.
VİOP’ta emir süreleri farklı mı?
Evet. VİOP’ta günlük, İKG, tarihli, GİE ve KİE geçerlilikleri bulunabilir. Pay Piyasası kuralları doğrudan VİOP’a uygulanmamalıdır.
Sonuç
Emir geçerlilik süresi nedir? Emrin işlem sisteminde hangi zamana veya gerçekleşme koşuluna kadar kalacağını belirleyen kuraldır. Pay Piyasasında temel süre günlüktür; gerçekleşmeyen miktar gün sonunda iptal edilir. KİE karşılanan miktarı gerçekleştirip kalanı iptal eder. İKG halka arzların .HE sıralarında kullanılır, tarihli emir ise Pay Piyasasında mevcut durumda kullanımda değildir.
Emir verirken fiyat ve miktarın yanında geçerlilik seçimini de kontrol edin. Aracı kurumda bekleyen talimat, Borsa’ya iletilmiş emir ve gerçekleşmiş işlem arasındaki farkı emir statüsünden doğrulayın.
Kaynaklar
Bu içerik genel eğitim ve bilgilendirme amacı taşır; yatırım danışmanlığı kapsamında değildir.
