Kademe Analizi Örnekleri: Emir Defteri Nasıl Okunur?

Kademe ekranındaki büyük alış veya satış emirlerini görmek kolaydır; zor olan, bu emirlerin fiyat üzerindeki olası etkisini doğru yorumlamaktır. Çünkü derinlik tablosu geleceği gösteren bir sinyal değil, sürekli değişen emir defterinin anlık fotoğrafıdır.

Bu rehberde kademe analizi örnekleri üzerinden alış-satış dengesini nasıl hesaplayabileceğinizi, gerçek işlem akışı ile bekleyen emirleri nasıl ayıracağınızı ve sahte duvar izlenimi veren hareketlerde hangi kontrolleri yapmanız gerektiğini inceleyeceğiz.

Kademe ekranındaki temel sütunları ilk kez kullanıyorsanız önce kademe analizi ve derinlik tablosu rehberimizi okuyabilir, ardından buradaki uygulamalı örneklere geçebilirsiniz.

Kısa cevap: Tek bir ekran görüntüsüyle “hisse yükselecek” veya “büyük yatırımcı satıyor” denemez. Sağlıklı yorum için kademelerin zaman içindeki değişimi, gerçekleşen işlemler, spread, hacim ve fiyat hareketi birlikte izlenmelidir.

Emir defteri neyi gösterir, neyi göstermez?

Emir defteri; belirli fiyat seviyelerinde bekleyen limit alış ve satış emirlerini gösterir. En yüksek alış fiyatı en iyi alış, en düşük satış fiyatı ise en iyi satış olarak adlandırılır. Bu iki fiyat arasındaki fark spread’dir.

Derinlik ekranında genellikle şu bilgiler yer alır:

Alan	Anlamı	Tek başına yeterli mi?
Alış fiyatı	Yatırımcıların almaya razı olduğu fiyat	Hayır
Alış lotu	İlgili fiyatta bekleyen toplam miktar	Hayır
Satış fiyatı	Satıcıların kabul ettiği fiyat	Hayır
Satış lotu	İlgili fiyatta bekleyen toplam miktar	Hayır
Emir sayısı	Toplam lotun kaç emirden oluştuğu	Hayır
Gerçekleşen işlemler	Alıcı ve satıcının eşleştiği işlemler	Hacim ve fiyatla birlikte okunmalı

Bekleyen emirler işlem gerçekleşmeden değiştirilebilir veya iptal edilebilir. Ayrıca ekranda gördüğünüz toplam miktarın kaç farklı yatırımcıya ait olduğunu kesin biçimde bilemezsiniz. Aynı aracı kurum çok sayıda müşteriyi temsil edebilir; aynı yatırımcı da farklı kurumlarla işlem yapabilir. Bu nedenle kademe analizi “kim alıyor?” sorusuna kesin cevap vermez.

Kademe analizi nasıl yapılır? Beş adımlı yöntem

1. En iyi alış ve en iyi satış fiyatını belirleyin

Önce tahtanın merkezindeki iki fiyatı not edin. Örneğin en iyi alış 49,98 TL, en iyi satış 50,00 TL ise spread 0,02 TL’dir.

Yüzdesel spread yaklaşık olarak şöyle hesaplanabilir:

**Spread yüzdesi = (En iyi satış

• En iyi alış) / Orta fiyat × 100**

Dar spread genellikle daha yüksek likiditeye, geniş spread ise daha yüksek işlem maliyeti ve fiyat kayması riskine işaret eder. Fakat likidite günün saatine, haberlere ve hissenin işlem hacmine göre hızla değişebilir.

1. Tek kademe yerine ilk birkaç kademeyi toplayın

Sadece en iyi alıştaki büyük lota bakmak yanıltıcı olabilir. İlk 5 veya 10 alış kademesindeki lotları ve aynı sayıdaki satış kademesini ayrı ayrı toplamak daha dengeli bir görünüm verir.

Örneğin ilk üç kademede şu tablo oluşsun:

Alış fiyatı	Alış lotu	Satış fiyatı	Satış lotu
49,98	80.000	50,00	35.000
49,96	60.000	50,02	40.000
49,94	40.000	50,04	45.000
Toplam	180.000	Toplam	120.000

Bu örnekte görünür alış lotu satış lotundan yüksektir. Ancak buradan doğrudan yükseliş sonucu çıkarılamaz; alış emirleri iptal edilebilir veya satış tarafına yeni emirler eklenebilir.

1. Emir defteri dengesizliğini hesaplayın

Basit bir kademe dengesizliği oranı şu şekilde hesaplanabilir:

**Dengesizlik = (Toplam alış lotu

• Toplam satış lotu) / (Toplam alış lotu + Toplam satış lotu)**

Yukarıdaki örnekte:

(180.000 - 120.000) / (180.000 + 120.000) = +0,20

Sonuç +0,20, yani görünür derinlik alış tarafında %20 dengesizlik gösteriyor. Oran +1’e yaklaştıkça görünür alış tarafı, -1’e yaklaştıkça görünür satış tarafı ağır basar. Sıfıra yakın değerler daha dengeli bir deftere işaret eder.

Bu oran bir alım-satım sinyali değildir. Hangi kademelerin hesaba katıldığı, ölçüm anı ve hissenin olağan lot büyüklüğü sonucu ciddi biçimde değiştirir.

1. Aynı tabloyu farklı zamanlarda karşılaştırın

Kademe analizi bir fotoğraf yerine kısa bir video gibi ele alınmalıdır. Aynı fiyat seviyelerindeki değişimi birkaç dakika arayla kaydetmek, tek görüntüden daha fazla bilgi verir.

Saat	İlk 5 kademe alış	İlk 5 kademe satış	Dengesizlik	Fiyat
10:15	420.000	300.000	+%16,7	49,98 TL
10:20	390.000	330.000	+%8,3	49,96 TL
10:25	250.000	410.000	-%24,2	49,90 TL

Örnekte alış üstünlüğü zaman içinde kaybolurken satış tarafı büyüyor ve fiyat geriliyor. Bu tablo, tek başına 10:15 ekranına bakmanın neden yetersiz olduğunu gösterir.

1. Gerçekleşen işlemlerle doğrulayın

Bekleyen emir ile gerçekleşen işlem aynı değildir. Satış kademesindeki emirleri alan agresif alımlar fiyatı yukarı iterken, alış kademelerine yönelen agresif satışlar fiyatı aşağı baskılayabilir.

Bu nedenle şu soruları birlikte sorun:

• İşlemler ağırlıklı olarak en iyi satıştan mı, en iyi alıştan mı gerçekleşiyor?

• Büyük görünen kademe işlem gördüğünde tükeniyor mu, yeniden mi doluyor?

• Hacim artarken fiyat hangi yönde hareket ediyor?

• Spread daralıyor mu, genişliyor mu?

Büyük alış emri gerçekten destek midir?

Bir fiyat seviyesinde olağan dışı büyüklükte alış emri görmek, o seviyede talep bulunduğunu gösterir. Ancak bunun kalıcı destek olduğunu söylemek için emrin fiyat yaklaştığında da defterde kalması ve satışları karşılaması gerekir.

Örnek: Gerçek talep ihtimali

50,00 TL seviyesinde 200.000 lot alış beklediğini düşünelim. Fiyat bu seviyeye yaklaşırken:

• Emir önemli ölçüde iptal edilmiyor,

• Satışlar geldikçe işlemler gerçekleşiyor,

• Kademe tamamen boşalmadan yeni alışlar ekleniyor,

• Fiyat daha alt kademelere sarkmıyorsa

bu seviyede talep olduğu düşünülebilir. Yine de emrin sahibini veya gelecekte emir vermeye devam edip etmeyeceğini bilemezsiniz.

Örnek: Sahte duvar şüphesi

Aynı 200.000 lotluk alış emri fiyat yaklaştıkça sürekli daha aşağı taşınıyor veya işlem görmeden saniyeler içinde iptal oluyorsa, görünen destek güvenilir olmayabilir. Özellikle emir defterinde büyük bir duvar varken gerçekleşen işlemlerde güçlü alım görülmüyorsa temkinli olunmalıdır.

Bu davranış tek başına manipülasyon veya spoofing kanıtı değildir. Emir iptalinin meşru nedenleri olabilir. Yatırımcı yalnızca tekrar eden örüntüyü gözlemleyebilir; hukuki nitelendirme yapmak piyasa gözetim otoritelerinin işidir.

Büyük satış duvarı nasıl yorumlanır?

Yüklü satış emri, fiyatın o seviyeyi geçmesini zorlaştırabilir. Fakat satış duvarının anlamı, işlemler geldikçe nasıl davrandığına bağlıdır.

• Satış lotu azalırken fiyat seviyesini koruyorsa, alıcılar arzı emiyor olabilir.

• Satış lotu sürekli yeniden tamamlanıyorsa, görünenden daha büyük arz bulunabilir.

• Fiyat yaklaşınca satış emri yukarı taşınıyor veya siliniyorsa, görünen direnç zayıflayabilir.

• Satış duvarı küçük işlemlerle aşılırken üst kademeler boşsa fiyat hareketi hızlanabilir.

Burada “direnç kırıldı” demek için yalnızca emrin kaybolmasına değil, o seviyede gerçekleşen hacme ve fiyatın üzerinde kalıcılık sağlayıp sağlamadığına bakılmalıdır.

Buzdağı emir ile kısmi görünme koşullu emir aynı mı?

Yatırımcıların “buzdağı emir” dediği yapı Borsa İstanbul terminolojisinde kısmi görünme koşullu emir olarak karşılık bulur. Borsa İstanbul’a göre limit fiyatlı bir emrin yalnızca belirlenen kısmı emir defterinde görünür. Görünen bölüm tamamen işlem gördüğünde, gizli bölümden yeni bir miktar açığa çıkar.

Kısmi görünme koşullu emirlerde görünen miktarın toplam emre oranı en az %20 olabilir. Yeni açılan bölüm, açıldığı anda girilmiş yeni bir emir gibi fiyat ve zaman önceliğine katılır.

Derinlik ekranından toplam gizli miktarı kesin olarak göremezsiniz. Ancak aynı fiyat seviyesinde yoğun işlem gerçekleşmesine rağmen görünen lotun tekrar tekrar benzer miktara dönmesi, kısmi görünür emir veya yeni emir girişi ihtimalini düşündürebilir. Bu yalnızca bir çıkarımdır.

Tavan bekleyen lot nasıl okunur?

Bir hisse tavan fiyatındayken alış emirleri bulunmasına rağmen satıcı yoksa, alış kuyruğu oluşur. Tavan bekleyen lotun yüksek olması güçlü talep görüntüsü yaratabilir; fakat sıradaki toplam lot gün boyunca değişebilir.

Tavan kuyruğunu incelerken:

1. Toplam lotun artıp azaldığını,

2. Gerçekleşen satışların kuyruğu ne hızla erittiğini,

3. Emir sayısının lotla birlikte değişip değişmediğini,

4. Önceki günlerin tavan çözülme davranışını,

5. Hissenin fiili dolaşımını ve ortalama hacmini

birlikte değerlendirin. Güncel tavan ve taban hareketlerini Tavan/Taban Serileri ekranından karşılaştırabilirsiniz.

Yüksek bekleyen lot ertesi gün yeniden tavan garantisi vermez. Emirler seans içinde iptal edilebilir; haber, piyasa koşulları ve satıcıların davranışı kuyruğu hızla değiştirebilir.

Kademe analizinde hacim ve AKD nasıl birlikte kullanılır?

Kademe verisi anlık bekleyen emirleri, işlem hacmi gerçekleşmiş işlemleri, aracı kurum dağılımı ise işlemlerin kurum bazındaki dağılımını gösterir. Bu üç veri aynı şeyi ölçmez.

Sağlıklı bir okuma sırası şöyledir:

• Kademe: Şu anda hangi fiyatlarda ne kadar görünür emir var?

• İşlem akışı: Hangi taraftaki emirler gerçekten karşılanıyor?

• Hacim: Hareket olağan işlem miktarına göre anlamlı mı?

• AKD: Gerçekleşen işlemler kurumlar arasında nasıl dağılıyor?

• Grafik: Fiyat önemli destek veya direnç bölgesinde mi?

Bir kurumun net alıcı görünmesi, o kurumun kendi hesabına veya tek bir yatırımcı adına işlem yaptığı anlamına gelmez. AKD müşteri kimliğini göstermez ve tek başına “büyük yatırımcı topluyor” sonucunu kanıtlamaz.

Kademe analizi için pratik kontrol listesi

İşlem kararı vermeden önce aşağıdaki kontrol listesini kullanabilirsiniz:

• [ ] En iyi alış-satış spread’ini kontrol ettim.
• [ ] Tek kademe yerine ilk 5 veya 10 kademeyi karşılaştırdım.
• [ ] Lotları hissenin günlük ortalama hacmine göre değerlendirdim.
• [ ] En az birkaç farklı zaman görüntüsünü karşılaştırdım.
• [ ] Bekleyen emirleri gerçekleşen işlemlerle doğruladım.
• [ ] Büyük emirlerin fiyat yaklaşınca silinip silinmediğine baktım.
• [ ] Haber, KAP açıklaması ve genel piyasa yönünü kontrol ettim.
• [ ] Piyasa emrinde oluşabilecek fiyat kaymasını hesaba kattım.
• [ ] Tek bir veriyle kesin yön tahmini yapmadım.

Kademe analizinde yapılan 7 yaygın hata

1. Alış lotu fazla diye kesin yükseliş beklemek: Görünür emirler iptal edilebilir.

2. Tek ekran görüntüsüyle karar vermek: Önemli olan emirlerin zaman içindeki değişimidir.

3. Emir sayısı ile yatırımcı sayısını karıştırmak: Bir yatırımcı birden fazla emir verebilir.

4. AKD’den müşteri kimliği çıkarmak: Kurum verisi nihai yatırımcıyı göstermez.

5. Hacmi dikkate almamak: 100.000 lot her hissede aynı büyüklükte değildir.

6. Spread’i göz ardı etmek: Sığ tahtada piyasa emri yüksek maliyet yaratabilir.

7. Kademeyi temel analizin yerine koymak: Derinlik kısa vadeli mikro yapıyı gösterir; şirket değerini ölçmez.

Kademe analizi hakkında sık sorulan sorular

Kademe analizi yükselişi önceden gösterir mi?

Hayır. Kademe analizi, o anki görünür arz-talep yapısını gösterir. Kısa vadeli baskı hakkında ipucu verebilir ancak gelecekteki fiyatı garanti etmez.

Alış kademesi satıştan fazlaysa hisse yükselir mi?

Kesin değildir. Alış emirleri iptal edilebilir, satış tarafına yeni emir gelebilir veya görünmeyen/kısmen görünen miktarlar bulunabilir. Gerçekleşen işlemler ve fiyat davranışıyla doğrulama gerekir.

Sahte emir nasıl anlaşılır?

Kesin olarak yalnızca ekrana bakarak anlaşılamaz. Fiyat yaklaştığında tekrarlanan iptaller, emrin sürekli başka kademeye taşınması ve gerçekleşen işlemlerin görünen duvarı desteklememesi şüphe işareti olabilir; bunlar tek başına ihlal kanıtı değildir.

Buzdağı emir nasıl anlaşılır?

Aynı fiyat seviyesinde yoğun işlem olmasına rağmen görünen lotun tekrar tekrar yenilenmesi kısmi görünme koşullu emir ihtimalini düşündürebilir. Toplam gizli miktar derinlik ekranından kesin olarak görülemez.

Kademe analizi kaç kademe üzerinden yapılmalı?

Tek bir doğru sayı yoktur. Likit hisselerde ilk 5 veya 10 kademe başlangıç için kullanılabilir. Sonuç, hissenin günlük hacmi ve fiyat adımlarıyla karşılaştırılmalıdır.

Derinlik verisi ücretsiz mi?

Aracı kurum ve veri sağlayıcısına göre değişir. Bazı platformlar sınırlı kademe sunarken tam derinlik veya anlık veri için ek lisans gerekebilir.

Sonuç: Kademe değil, kademenin değişimi önemlidir

Kademe analizi örnekleri bize tek bir büyük emrin değil, emirlerin zaman içindeki davranışının önemli olduğunu gösterir. Görünür alış üstünlüğü, gerçekleşen işlemlerle desteklenmiyorsa zayıf bir sinyal olabilir. Büyük satış duvarı ise alıcılar tarafından emiliyorsa beklenenden daha kolay aşılabilir.

En sağlıklı yaklaşım; emir defteri dengesizliği + spread + gerçekleşen işlemler + hacim + fiyat davranışı verilerini birlikte değerlendirmektir. Derinlik ekranı kararın tamamı değil, risk yönetimi sürecindeki araçlardan biridir.

Kaynaklar

• Borsa İstanbul Pay Piyasası işleyişi ve emir tipleri
• Matriks Veri Terminali kullanım kılavuzu
• Order Flow Imbalance ve kısa vadeli fiyat etkisi araştırması

Yasal uyarı: Bu içerik eğitim ve bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; yatırım danışmanlığı veya alım-satım tavsiyesi değildir.